09/19/2017 - سه شنبه 28 شهريور 1396
مشاهده خبر

سمنویی که با اسم حضرت زهرا(س) متبرک می شود/ احترام به خوش قدم ها در میان عشایر بختیاری
1395/12/28 22:44:23 print
آیین های نوروزی در میان اقوام ایرانی(1)
سمنویی که با اسم حضرت زهرا(س) متبرک می شود/ احترام به خوش قدم ها در میان عشایر بختیاری
عشایر بختیاری همزمان با تحویل سال به مکان سبزتری رفته و سیاه چادر خود را در آنجا برپا می‌کنند. در هنگام تحویل سال بزرگ خانواده قرآن می‌خواند و همه برای شروع نیک یا قرآن می‌خوانند یا روی آیات قرآن نگاه می‌کنند. پدر خانواده بین صفحات قرآن پول گذاشته و بعد از تحویل سال آن پول را بین اعضای خانواده تقسیم می‌کند. 

 گروه اجتماعی شهر- نوروز در همه جای ایران با آداب و رسوم خاصی جشن گرفته می شود و با توجه به تنوع قومی در کشورمان شاهد تفاوتها و مشترکات زیادی بین این رسومات هستیم. 

واقعاً اگر از زندگی شهری دست بکشیم و بتوانیم نوروز را در میان یکی از اقوام اصیل سرکنیم مطمئناً یکی از ویژه‌ترین خاطرات نوروزی را تا آخر عمر تجربه خواهیم کرد. بیشتر شهرنشین‌ها که اگر شجره‌شان را بررسی کنیم همگی از اقوام با اصالت هستند اما متأسفانه شاید تنها چیزهایی که از رسومات نوروز در بین آنان بر جای مانده سفره هفتسین و دید و بازدید است.

این در حالی است که ایران که طلایه دار نوروز است در خود اقوامی دارد که نمونه آن‌ها در هیچ کشوری از دنیا نیست. اقوام مختلفی مانند کرد، لر، ترکمن، ترک، بلوچ و.....

در قسمت اول این گزارش نگاهی داریم به سنت نوروز در میان قوم لر و عشایر بختیاری:

لرها (خرم آباد)

عصر یک روز پیش از شب عید را در خرم آباد (الفه) گویند. در این شب نیز مراسمی مانند شب جمعه آخر سال انجام می‌دهند و در قبرستان خضر بر مزار عزیزانشان گرد می‌آیند. شب عید نوروز هم چنین مراسمی در قبرستان برگزار می‌شود. چیزی که شاید هر تازه وارد (افراد غیربومی) را به خود متوجه سازد و برای وی بسیار تماشایی باشد. کودکان خردسالی  هستند که با پوشیدن پیراهنی سفید و بلند با جلیقه و کلاه و در دست گرفتن کشکول و تبرزین- در کنار والدینشان - سر راه می‌ایستند و هر کسی نذری یا صدقه ای دارد به ایشان می‌سپارد. پول‌ها و سایر نذوری که در پایان روز گرد آمده توسط خود این کودکان یا بزرگتر‌هاشان به افراد نیازمند و مستمند واگذار می‌شود. فلسفه این کار نیتی است که پدر و یا مادر و یا یکی از افراد خانواده می‌کنند و کودک را درویش می‌نمایند.

عید مبارکی

در روستا‌ها پس از تحویل سال و سرکشیدن در قرآن مردان گروه گروه به خانه بزرگ و ریش سفید روستا رفته و پس از وی به سایر خانه‌ها سرکشی کرده و با افراد آن خانه‌ها عید دیدنی می‌کنند. در روز اول به تمام خانه‌ها سرکشی می‌شود. پس از مردان زنان در روز دوم به عیادت و نوروز مبارکی می‌پردازند.

 

 

عشایر بختیاری (طایفه  تادخیری)

 

یکی از رسوم این منطقه برگزاری عید رفتگان است. این عید که یک روز پیش از روز عید برگزار می‌شود (عید علفه) یا عید کوچک نیز خوانده می‌شود. در این روز مردم به زیارت اهل قبور می‌روند و روی مزار آن‌ها سبزه می‌گذارند. زنان در روز قبل از عید به سر و دستهای خود حنا می‌گذارند.

رسم سمنو پختن نیز از رسومی است که در این نقطه به آن اهمیت زیاد داده می‌شود. با توجه به پیوند سنتهای ملی و مذهبی سمنو را از حضرت زهرا (س) می‌دانند و معتقدند سمنو وقتی کامل پخته می‌شود که حضرت زهرا(س) دست خود را روی آن بگذارند.

 قبل از تحویل سال نو سفره هفت سین را پهن می‌کنند. علاوه بر هفت سین گذاشتن قرآن، گلاب، آینه، تخم مرغهای رنگی و انواع آجیل‌ها و میوه و شمع یا چراغی (که تا هنگامی که خودش خاموش نشود خاموش نمی‌کنند) در سفره مردم مرسوم است.

عشایر بختیاری همزمان با تحویل سال به مکان سبزتری رفته و سیاه چادر خود را در آنجا برپا می‌کنند. در هنگام تحویل سال بزرگ خانواده قرآن می‌خواند و همه برای شروع نیک یا قرآن می‌خوانند یا روی آیات قرآن نگاه می‌کنند. پدر خانواده بین صفحات قرآن پول گذاشته و بعد از تحویل سال آن پول را بین اعضای خانواده تقسیم می‌کند. این پول نشانه برکت و رزق و روزی است.

مردم منطقه بختیاری به طور معمول به قدم نخستین کسی که روز عید پایش را در خانه می‌گذارد معتقدند. اگر کسی قدمش برای اهالی خانه خوب بوده باشد از او دعوت می‌کنند تا اولین کسی باشد که به خانه آن‌ها وارد می‌شود. در بختیاری با خانه تکانی که به طور معمول دو هفته قبل از عید شروع می‌شود به استقبال سال نو می‌روند.

فرشهای آویخته از در و دیوار بیشتر از هر چیز دیگر به انسان یادآوری می‌کند که عید نزدیک است. آب ریختن دانه هایی مانند گندم، عدس و ماش برای تهیه سبزه سفره هفت سین نیز از حدود ده روز قبل از عید آغاز می‌شود.

درایل بختیاری به خاطر موقعیت طبیعی و اقلیم کشاورزی به سبزه عید اهمیت زیادی داده می‌شود و سبزه‌ها اغلب یک یا سه است چراکه سبزه نشانه شروع سالی سبز و پر برکت به خصوص در زمینه زراعی است.

در گذشته ای دور سبزه را از صحرا می‌چیدند، آن را در بشقابی می‌گذاشتند و پای آن را خاک ریخته و برای سبز ماندن به آن آب می‌دادند. مهیا شدن برای نوروز تقریباً از اوایل زمستان و اواخر پاییز شروع می‌شود. اما یک هفته قبل از جشن نوروز شدت بیشتری می‌گیرد و مردم «کار درسی» (به معنی کار درستی و آماده شدن برای مراسم نوروز است) می‌کنند، زن خانه با کمک دختران و همسایگانش «گردیله» (به معنی گردگیری و خانه تکانی) می‌گیرند و با پاک کردن و شست وشوی در و دیوار و پنجره‌ها و قالی و فرش و... و همچنین وسایل خانه که مدت یک سال یا کمتر است جابجا نشده اند، سامان خانه را ز نو می‌آرایند و مرتب می‌کنند.

افزون بر این زنان خانواده به نیت تندرستی هر یک از افراد خانه دانه های خوراکی (دانه گندم، کنجد، جو، عدس و...) را در ظرفی خیس می‌کنند تا جوانه زده و سبز شوند (سبزه عید). شیرینی و نقل و آجیل و میوه جهت پذیرایی از میهمانان نیز به اندازه کافی و در حد توان مالی خانواده‌ها تهیه می‌شود.