به گزارش خبرنگار شهر، بیماری یکی از اعضای خانواده به‌اندازه کافی دشوار است؛ حالا تصور کنید در شهری غریب، دور از خانه و در میان نگرانی‌های درمان، جایی برای گذراندن شب هم نداشته باشید. این وضعیت برای بسیاری از خانواده‌هایی که از شهرهای دور و نزدیک به بیمارستان‌های تهران مراجعه می‌کنند، تجربه‌ای آشناست. خانواده‌هایی که گاهی هزینه‌های درمان و رفت‌وآمد، توان مالی آن‌ها را به پایان می‌رساند و ناچار می‌شوند شب را در خودرو یا گوشه‌ای از محوطه بیمارستان به صبح برسانند. اما در نزدیکی بیمارستان امام خمینی(ره) تهران، ساختمانی قرار دارد که برای کاستن از همین رنج ساخته شده است؛ ساختمانی به نام «همراه‌سرای پناه».
در نخستین مواجهه با همراه‌سرای پناه، آنچه بیش از هر چیز جلب توجه می‌کند، تمیزی و نظم مجموعه است. فضای مرتب و پاکیزه ساختمان، تصویری متفاوت از اقامتگاه‌های موقتی ارائه می‌دهد که معمولاً برای اسکان اضطراری افراد نیازمند در ذهن شکل می‌گیرد. اینجا قرار نیست همراه بیمار صرفاً سقفی بالای سر داشته باشد؛ قرار است در روزهایی که آرامش زندگی‌اش تحت تأثیر بیماری یکی از عزیزانش قرار گرفته، دست‌کم دغدغه مکانی مناسب برای استراحت را نداشته باشد.
پناه حاصل همکاری شهرداری تهران و جمعی از نیکوکاران است؛ مجموعه‌ای که تاکنون ۴۵ هزار و ۳۱۹ نفر از همراهان بیماران را به‌صورت رایگان اسکان داده است. این عدد، تنها یکی از بخش‌های کارنامه مجموعه‌ای است که فعالیتش به تأمین محل اقامت محدود نمانده و تلاش کرده بخشی از مشکلات معیشتی و درمانی خانواده‌ها را نیز برطرف کند.
از مشاهده یک رنج تا تصمیمی برای ساختن پناه
برای شناخت داستان این ساختمان باید حدود سه دهه به عقب بازگشت؛ به روزهایی که محمدحسین مدرسی، بنیان‌گذار همراه‌سرای پناه، در بیمارستان امام خمینی(ره) مشغول فعالیت بود و هر روز با چهره‌هایی مواجه می‌شد که بیماری، آن‌ها را از شهر و خانه خود به تهران کشانده بود.
مدرسی که حدود ۳۰ سال سابقه فعالیت در این بیمارستان دارد، می‌گوید بارها شاهد حضور خانواده‌هایی بوده که به دلیل نداشتن توان مالی، شب‌ها را در شرایط نامناسب اطراف بیمارستان می‌گذراندند. افرادی که نه به انتخاب خود، بلکه به اجبار شرایط درمان یکی از اعضای خانواده، راهی پایتخت شده بودند.
آنچه بیش از همه ذهن او را درگیر کرده بود، فقط نبود محل اقامت نبود؛ این پرسش بود که چرا فردی باید صرفاً به دلیل نداشتن پول، از امکانات اولیه زندگی محروم بماند؟
بااین‌حال، میان دیدن یک مشکل و اقدام برای برطرف‌کردن آن فاصله زیادی وجود دارد. اتفاقی در زندگی خانوادگی مدرسی، این فاصله را کوتاه کرد.
خواهر همسر او به بیماری سرطان مبتلا شد و پس از مدتی، با وجود پیگیری‌های درمانی از دنیا رفت. او همسر و فرزندی نداشت و پس از فوتش، موضوع تقسیم ارث مطرح شد. در همین شرایط، مادر همسر مدرسی پیشنهاد کرد دارایی به‌جامانده به امور خیریه اختصاص پیدا کند.
پیشنهادهای مختلفی مطرح بود؛ از ساخت مسجد تا کمک به تأمین غذای نیازمندان. اما مدرسی که سال‌ها وضعیت همراهان بیماران را از نزدیک دیده بود، پیشنهاد دیگری داشت: ساخت مکانی برای اسکان خانواده‌هایی که در تهران پناهی ندارند.
همسر مدرسی نیز از ابتدا با این تصمیم همراه شد؛ زنی که به گفته او، نقش تعیین‌کننده‌ای در آغاز این حرکت داشت و امروز نیز مدیریت اجرایی همراه‌سرای پناه را بر عهده دارد.
زمینی که از محل انباشت زباله به پناهگاه بیماران تبدیل شد
تصمیم برای ساخت همراه‌سرا گرفته شده بود، اما اجرای آن به چیزی بیش از انگیزه و سرمایه اولیه نیاز داشت. مهم‌ترین مسئله، تأمین زمین مناسب در نزدیکی مراکز درمانی بود.
اینجا بود که شهرداری تهران به یکی از همراهان اصلی طرح تبدیل شد. مدرسی و خانواده‌اش پیشنهاد کردند شهرداری زمینی برای احداث همراه‌سرا در اختیار این طرح قرار دهد و آن‌ها مسئولیت ساخت ساختمان را بر عهده بگیرند.
با طرح موضوع در شهرداری و پیگیری مسئولان منطقه، زمینه اجرای پروژه فراهم شد. زمینی که برای این کار در نظر گرفته شد، پیش از آن وضعیت مناسبی نداشت و به محلی برای انباشت زباله تبدیل شده بود. اما با همکاری شهرداری، همین زمین به محلی برای ساخت اقامتگاهی ویژه همراهان بیماران اختصاص یافت.
تغییر کاربری این زمین، نقطه آغاز همکاری‌ای شد که در ادامه، دانشگاه، مجموعه بیمارستانی و خیران دیگر نیز به آن پیوستند.
مدرسی تأکید می‌کند که شاید امکان خرید مستقل زمین نیز وجود داشت، اما مشارکت شهرداری باعث شد ظرفیت‌ها و امکانات بیشتری در اختیار پروژه قرار گیرد. در این الگو، مدیریت شهری با فراهم‌کردن بستر اجرای طرح و نیکوکاران با تأمین منابع و مشارکت در ساخت، مسئولیت مشترکی را برای پاسخ‌گویی به یک نیاز اجتماعی بر عهده گرفتند.
البته مسیر ساخت بدون مشکل نبود. سرمایه اولیه خانواده مدرسی در میانه پروژه به پایان رسید، اما ورود خیران دیگر مانع توقف عملیات ساختمانی شد. به گفته او، همراه‌سرای پناه سرانجام در مدت حدود یک‌سال‌ونیم ساخته شد و در سال ۱۴۰۲ به بهره‌برداری رسید.
جایی که زمانی محل انباشت زباله بود، حالا محل استراحت خانواده‌هایی شده است که برای درمان عزیزانشان به تهران آمده‌اند.
اینجا نداشتن پول، به معنای محرومیت از امکانات نیست
در نگاه بنیان‌گذار همراه‌سرای پناه، ساختن یک اقامتگاه رایگان به‌تنهایی کافی نبود. او از همان ابتدا تأکید داشت که وضعیت اقتصادی افراد نباید کیفیت خدماتی را که دریافت می‌کنند، تعیین کند.
این نگاه در جزئیات ساختمان نیز مورد توجه قرار گرفته است. برای اتاق‌ها یخچال، میز، صندلی و امکانات بهداشتی پیش‌بینی شده تا همراهان بیماران بتوانند در فضایی مناسب اقامت کنند. توجه به قابلیت شست‌وشوی سطوح، استفاده از مصالح مناسب و نظافت مستمر نیز بخشی از ملاحظات طراحی و اداره مجموعه بوده است.
به گفته مدرسی، پس از خروج هر مهمان، ملحفه‌ها تعویض و اتاق‌ها نظافت و ضدعفونی می‌شوند؛ موضوعی که در بازدید از همراه‌سرا نیز می‌توان نتیجه توجه به آن را در پاکیزگی و نظم محیط مشاهده کرد.
او برای توضیح اهمیت این امکانات، از شرایط مادری مثال می‌زند که فرزندش در مرکز طبی کودکان بستری است. چنین مادری ممکن است ساعت‌های طولانی در بیمارستان حضور داشته باشد، اما همچنان به مکانی برای استحمام، تعویض لباس، شست‌وشوی وسایل شخصی و چند ساعت استراحت نیاز دارد. محرومیت از این امکانات، فشار مضاعفی بر خانواده‌ای وارد می‌کند که به‌اندازه کافی نگران وضعیت بیمار خود است.
در طراحی ساختمان، دو دستگاه آسانسور نیز نصب شده است. مدرسی توضیح می‌دهد که وجود آسانسور دوم برای مواقعی در نظر گرفته شده که یکی از دستگاه‌ها دچار خرابی یا توقف شود تا سالمندان و افرادی که محدودیت حرکتی دارند، برای جابه‌جایی در ساختمان دچار مشکل نشوند.
تجهیزات اعلام حریق و رعایت ضوابط ایمنی نیز از دیگر مواردی است که به گفته بنیان‌گذار مجموعه، در زمان ساخت مورد توجه قرار گرفته است.
برای مدرسی، این جزئیات یک اصل مشترک دارند: فردی که پول کافی برای اقامت در هتل ندارد، نباید احساس کند شأن و منزلت او کمتر از دیگران است.
۴۵ هزار مهمان و خدماتی فراتر از اسکان
کارنامه همراه‌سرای پناه را می‌توان در آمار خدمات ارائه‌شده آن مشاهده کرد. تاکنون ۴۵ هزار و ۳۱۹ نفر در این مجموعه اسکان رایگان داشته‌اند؛ افرادی که هرکدام برای همراهی با بیماری از اعضای خانواده خود به تهران آمده‌اند و در بخشی از دوره درمان، از امکان اقامت در این مجموعه استفاده کرده‌اند.اما خدمات پناه به اسکان محدود نشده است.
در کنار تأمین محل اقامت و غذا، تاکنون ۷۷۰ بسته ارزاق خشک میان همراهان نیازمند بیماران توزیع شده است. همچنین در ۴۵ مورد، کمک‌هزینه ایاب‌وذهاب به بیماران و خانواده‌های آنان پرداخت شده تا بخشی از مشکلات رفت‌وآمد آن‌ها برطرف شود.
هزینه دارو نیز یکی دیگر از دغدغه‌های خانواده‌هایی است که با مشکلات اقتصادی مواجه‌اند. در همین زمینه، همراه‌سرای پناه در ۵۴ مورد برای خرید داروی بیماران کمک‌هزینه پرداخت کرده است.
بخش دیگری از اقدامات حمایتی این مجموعه به خانواده‌های بیماران اختصاص دارد؛ به‌طوری‌که تاکنون ۲ هزار و ۵۰۰ بسته لوازم‌التحریر نیز میان این خانواده‌ها توزیع شده است.
این اعداد، گستره خدمات مجموعه را روشن می‌کنند. همراه‌سرایی که ابتدا برای رفع مشکل اقامت شکل گرفت، به‌تدریج بخشی از نیازهای دیگر خانواده‌ها را نیز در فعالیت‌های حمایتی خود جای داده است.
مدرسی می‌گوید در بعضی موارد، مشکلات مالی همراهان به‌اندازه‌ای است که حتی پس از پایان دوره درمان، برای تهیه هزینه بازگشت به شهر محل سکونت خود با مشکل مواجه می‌شوند. در چنین شرایطی، مجموعه تلاش می‌کند متناسب با امکانات موجود، بخشی از هزینه رفت‌وآمد آنان را تأمین کند.
دشواری‌هایی که پس از افتتاح آغاز می‌شوند
ساختمان همراه‌سرای پناه پس از حدود یک‌سال‌ونیم ساخته شد، اما از نگاه بنیان‌گذار آن، دشوارترین بخش فعالیت لزوماً ساخت ساختمان نیست.
مدرسی معتقد است اداره مستمر یک مجموعه خیریه گاهی از احداث آن نیز پیچیده‌تر است. ساختمانی که هر روز پذیرای همراهان بیماران است، به نظافت، تعمیرات، خدمات و تأمین هزینه‌های جاری نیاز دارد.
تهیه غذای روزانه، پرداخت حقوق کارکنان، هزینه آب، برق و گاز، شست‌وشوی ملحفه‌ها، نگهداری آسانسورها و تعویض وسایل مصرفی، تنها بخشی از هزینه‌هایی است که برای ادامه فعالیت همراه‌سرا باید تأمین شود.
به همین دلیل، او به دنبال ایجاد منابع درآمدی پایدار برای این مجموعه است؛ منابعی که ادامه خدمات را به کمک‌های مقطعی یا حضور یک فرد خاص وابسته نکند.
یکی از پیشنهادهای مطرح‌شده، ایجاد مرکز رشد در فضای مجاور همراه‌سراست؛ مرکزی که امکان فعالیت شرکت‌های دانش‌بنیان و نیروهای جوان را فراهم کند و بخشی از درآمد حاصل از فعالیت‌های آن برای اداره همراه‌سرا اختصاص یابد.
این برنامه هنوز در حد طرح و پیگیری است، اما هدف آن از نگاه مدرسی روشن است: پناه باید بتواند در سال‌های آینده نیز بدون وابستگی به بنیان‌گذاران خود به فعالیت ادامه دهد.
وقتی شهرداری و مردم کنار یکدیگر قرار می‌گیرند
تجربه همراه‌سرای پناه، نمونه‌ای از مشارکت مدیریت شهری و ظرفیت‌های مردمی برای پاسخ‌گویی به نیازهای اجتماعی است. شهرداری تهران با تأمین زمین و همکاری در فرایند احداث، زمینه اجرای طرح را فراهم کرد و خیران نیز با تأمین منابع مالی و مشارکت در ساخت و اداره مجموعه، آن را به مرحله بهره‌برداری رساندند.
مدرسی از همراهی شهرداری در مراحل مختلف پروژه قدردانی می‌کند و می‌گوید همکاری مسئولان این نهاد در پیشبرد کار مؤثر بوده است. درعین‌حال، او به وجود برخی پیچیدگی‌های اداری اشاره دارد که گاهی فعالیت خیران را دشوار می‌کند.
به اعتقاد او، مهم‌ترین انتظاری که می‌توان از شهرداری و سایر دستگاه‌های مسئول داشت، الزاماً کمک مالی نیست؛ بلکه فراهم‌کردن شرایط مناسب برای مشارکت خیران، تسهیل فرایندهای قانونی و برداشتن موانع غیرضروری است.
در سال‌های اخیر، شهرداری تهران توسعه همراه‌سراها را در همکاری با خیران دنبال کرده است؛ اقدامی که در کنار ساخت اقامتگاه‌های جدید، می‌تواند از طریق استفاده از زمین‌ها و امکانات شهری، زمینه مشارکت افراد بیشتری را در حمایت از همراهان بیماران فراهم کند.
پناهی که باید ماندگار بماند
در میان تمام دشواری‌های ساخت و اداره همراه‌سرا، مدرسی از موضوعی سخن می‌گوید که برایش انگیزه ادامه فعالیت است: قدردانی خانواده‌هایی که در این ساختمان اقامت کرده‌اند.
بسیاری از مهمانان پناه، بنیان‌گذاران آن را نمی‌شناسند و حتی نمی‌دانند چه کسانی در ساخت و اداره مجموعه مشارکت داشته‌اند. بااین‌حال، به گفته مدرسی، دعای خیر همین افراد و شنیدن جملات قدردانی آن‌ها، خستگی ناشی از مشکلات اجرایی و هزینه‌های سنگین مجموعه را کاهش می‌دهد.
او درعین‌حال تأکید می‌کند که آینده چنین فعالیت‌هایی نباید به اشخاص گره بخورد. از نگاه او، کار خیر زمانی می‌تواند تداوم داشته باشد که ساختار و منابع لازم برای اداره آن، مستقل از بنیان‌گذاران فراهم شود.
در همراه‌سرای پناه، حاصل این نگاه را می‌توان در ساختمان تمیز و مرتبی دید که با مشارکت شهرداری و نیکوکاران ساخته شده و هزاران همراه بیمار از خدمات رایگان آن بهره‌مند شده‌اند.
بیماری و نگرانی خانواده‌ها با ورود به این ساختمان پایان نمی‌یابد. نتیجه درمان همچنان به شرایط بیمار و تصمیم پزشکان وابسته است. اما برای همراهی که کیلومترها از خانه فاصله گرفته و ساعت‌های دشواری را در بیمارستان پشت سر گذاشته، داشتن اتاقی تمیز، غذای روزانه و جایی امن برای استراحت، می‌تواند بخشی از فشار این روزها را کاهش دهد.
اینجا، در همراه‌سرای پناه، تلاش شده است دست‌کم یکی از نگرانی‌های خانواده‌ها از دوششان برداشته شود: اینکه امشب را بدون اسکان در شهر غریب کجا بگذرانند.
انتهای پیام/
نظر شما