به گزارش خبرنگار شهر، اگر قرار باشد هزینه‌های یک خانواده را از روی خریدهای روزمره‌اش محاسبه کنیم، احتمالاً فهرست بلندتری از آنچه تصور می‌کنیم پیش رویمان قرار می‌گیرد. خریدهایی که هیچ‌کدام به‌تنهایی چندان بزرگ نیستند، اما تکرارشان در طول ماه و سال، بخش قابل توجهی از درآمد خانواده را مصرف می‌کند. از مواد غذایی و لوازم بهداشتی گرفته تا شوینده‌هایی که شاید کمتر کسی هنگام حساب‌وکتاب دخل‌وخرج خانه به آن‌ها توجه کند؛ مایع ظرف‌شویی، لباس‌شویی، دستشویی و ده‌ها محصول دیگر که در هر خانه‌ای مصرف می‌شوند و دیر یا زود باید جایگزین شوند.
شوینده‌ها از آن دسته خریدهایی هستند که نمی‌توان برای مدت طولانی از فهرست هزینه‌های خانه حذفشان کرد. ظرف‌ها هر روز شسته می‌شوند، لباس‌ها مرتب به ماشین لباس‌شویی می‌روند و کف خانه و سرویس‌های بهداشتی هم به نظافت مداوم نیاز دارند. بنابراین حتی اگر خانواده‌ای تصمیم بگیرد از بعضی خریدهای غیرضروری صرف‌نظر کند، باز هم نمی‌تواند به‌راحتی از خرید این محصولات بگذرد. شاید به همین دلیل است که افزایش قیمت شوینده‌ها، هرچند در مقایسه با برخی کالاهای اساسی کمتر به چشم می‌آید، در بلندمدت خودش را در هزینه‌های خانوار نشان می‌دهد.
اما در خرید این محصولات، یک هزینه دیگر هم وجود دارد که معمولاً کمتر به آن فکر می‌کنیم؛ هزینه ظرفی که شوینده درون آن قرار گرفته است. بطری‌هایی که پس از چند هفته یا چند ماه مصرف خالی می‌شوند و راهی سطل زباله می‌شوند، در حالی که برای خرید بعدی دوباره باید پول یک ظرف پلاستیکی تازه را هم پرداخت کنیم.
این چرخه برای بسیاری از خانواده‌ها کاملاً عادی شده است؛ بطری را می‌خریم، محتویاتش را مصرف می‌کنیم، ظرف خالی را دور می‌اندازیم و در خرید بعدی دوباره همین مسیر را طی می‌کنیم. کمتر کسی هم هنگام انداختن یک بطری خالی در سطل زباله به این فکر می‌کند که این ظرف، علاوه بر هزینه‌ای که برای خریدش پرداخته، قرار است چه سرنوشتی پیدا کند و چه مدت در محیط باقی بماند.
شاید راه‌حل این چرخه، آن‌قدرها هم پیچیده نباشد؛ اینکه به‌جای خرید دوباره یک بطری کامل، ظرف قبلی را نگه داریم و فقط ماده شوینده مورد نیازمان را بخریم. طرحی که حالا قرار است در ۲۲ میدان میوه و تره‌بار تهران اجرا شود؛ طرحی که شهرداری تهران آن را راهکاری هم‌زمان برای کاهش هزینه خانوار و مصرف پلاستیک معرفی کرده است.
ماجرا از جایی شروع می‌شود که هزینه بسته‌بندی، سهمی از قیمت نهایی محصول را به خود اختصاص می‌دهد؛ سهمی که مصرف‌کننده هنگام خرید، ناخواسته آن را هم پرداخت می‌کند.
به گفته علیرضا زاکانی، شهردار تهران، بخشی از هزینه تمام‌شده محصولات شوینده به بسته‌بندی مربوط است و حذف این هزینه می‌تواند امکان عرضه محصول با قیمت پایین‌تری را فراهم کند. در واقع، وقتی قرار نیست برای هر بار خرید، ظرف تازه‌ای تولید و عرضه شود، بخشی از هزینه‌ای که پیش‌تر به قیمت محصول اضافه می‌شد، از میان می‌رود.
از سوی دیگر، هر بطری که دوباره مورد استفاده قرار می‌گیرد، دست‌کم یک ظرف پلاستیکی کمتر برای خرید بعدی لازم خواهد بود. اگر این اتفاق در مقیاس یک خانواده چندان بزرگ به نظر نرسد، وقتی پای هزاران و حتی میلیون‌ها مصرف‌کننده به میان می‌آید، موضوع ابعاد دیگری پیدا می‌کند. در واقع مسئله فقط ارزان‌تر خریدن یک مایع ظرف‌شویی نیست؛ صحبت از تغییر در شیوه عرضه محصولی است که تقریباً در تمام خانه‌ها مصرف می‌شود و بسته‌بندی آن نیز به بخشی تکرارشونده از زباله‌های شهری تبدیل شده است.
این همان نقطه‌ای است که دو مسئله اقتصادی و محیط‌زیستی به یکدیگر می‌رسند؛ از یک طرف، خانواده برای محصولی که مصرف می‌کند پول کمتری می‌پردازد و از طرف دیگر، نیاز به تولید و دور انداختن ظروف پلاستیکی تازه کاهش پیدا می‌کند. شهرداری تهران نیز با همین نگاه، عرضه فله‌ای شوینده‌ها و محصولات بهداشتی را در میادین میوه و تره‌بار در دستور کار قرار داده است.
این طرح ابتدا به‌صورت آزمایشی در میدان میوه و تره‌بار هروی آغاز شد؛ تجربه‌ای که به گفته مهدی بختیاری‌زاده، مدیرعامل سازمان مدیریت میادین میوه و تره‌بار شهرداری تهران، با استقبال قابل توجه شهروندان همراه بوده است. او می‌گوید در مقاطعی حتی برای خرید محصولات شوینده صف تشکیل شده و همین استقبال، زمینه گسترش طرح به سایر میادین را فراهم کرده است.
پس از اجرای آزمایشی در هروی، دومین غرفه فروش فله‌ای محصولات شوینده و بهداشتی در میدان میوه و تره‌بار سردار جنگل افتتاح شده و به این ترتیب، طرح از مرحله آزمایشی عبور کرده و حالا قرار است دامنه اجرای آن در نقاط مختلف شهر گسترش پیدا کند.
برنامه سازمان مدیریت میادین این است که تا پایان سال، غرفه‌های عرضه فله‌ای در مجموع ۲۲ میدان میوه و تره‌بار تهران راه‌اندازی شوند. میدان‌های صادقیه و پروین نیز در فهرست مراکز بعدی قرار دارند. این یعنی شهروندان بیشتری در مناطق مختلف تهران می‌توانند در کنار خریدهای معمول روزانه، شوینده مورد نیازشان را هم بدون پرداخت هزینه بسته‌بندی تازه تهیه کنند.
اما سازوکار خرید در این غرفه‌ها چگونه است؟
در این روش، مشتری می‌تواند ظرف خالی و چندبارمصرف خود را به محل عرضه ببرد. ظرف پس از ضدعفونی، برای دریافت محصول مورد استفاده قرار می‌گیرد و شهروند می‌تواند به میزان مورد نیاز خانواده‌اش شوینده بخرد. بنابراین برخلاف خریدهای معمول که محصول در حجم و بسته‌بندی از پیش تعیین‌شده عرضه می‌شود، اینجا میزان خرید تا حدودی متناسب با نیاز مصرف‌کننده خواهد بود.
این موضوع از دو جهت اهمیت دارد؛ نخست اینکه خانواده مجبور نیست برای خرید مقدار مشخصی از یک محصول، حتماً یک بسته‌بندی با حجم ثابت تهیه کند و دوم اینکه ظرفی که پیش‌تر خریداری شده، دوباره مورد استفاده قرار می‌گیرد. به این ترتیب، هزینه خریدهای بعدی به‌جای آنکه صرف تهیه مجدد ظرف و بسته‌بندی شود، بیشتر به خود محصول اختصاص پیدا می‌کند.
بختیاری‌زاده درباره مزیت اقتصادی این شیوه گفته است محصولات عرضه‌شده در غرفه‌ها حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد ارزان‌تر از نمونه‌های بسته‌بندی‌شده مشابه در بازار هستند. به گفته او، این اختلاف قیمت به دلیل حذف هزینه ظروف و بسته‌بندی ایجاد شده و محصولات عرضه‌شده نیز از نظر کیفیت در سطح برندهای معتبر بازار قرار دارند.
این میزان کاهش قیمت، اگر در خریدهای تکرارشونده خانوار محاسبه شود، می‌تواند رقم قابل توجهی باشد. برای خانواده‌ای که در طول ماه چند نوع شوینده مصرف می‌کند، تفاوت قیمت یک محصول به‌تنهایی شاید چندان چشمگیر نباشد، اما وقتی همین صرفه‌جویی برای مایع ظرف‌شویی، لباس‌شویی و سایر محصولات مورد نیاز خانه تکرار شود، مجموع آن می‌تواند در هزینه ماهانه اثر بگذارد.
البته در این میان، مسئله کیفیت و سلامت محصول نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. خرید فله‌ای نباید به معنای نامشخص بودن مشخصات محصول یا کاهش نظارت بر شرایط نگهداری آن باشد. به همین دلیل، مدیرعامل سازمان مدیریت میادین تأکید کرده است که کیفیت محصولات عرضه‌شده مورد کنترل قرار دارد و این محصولات از کیفیت قابل قبول و در سطح برندهای معتبر برخوردارند. همچنین ظروف چندبارمصرف شهروندان پیش از استفاده مجدد ضدعفونی می‌شوند.
در واقع، برای آنکه چنین شیوه‌ای بتواند جای خود را در خریدهای روزانه باز کند، تنها پایین بودن قیمت کافی نیست؛ مصرف‌کننده باید از کیفیت شوینده و شرایط عرضه آن نیز اطمینان داشته باشد. موضوعی که نظارت مستمر بر غرفه‌ها و رعایت اصول بهداشتی را به یکی از الزامات اصلی ادامه طرح تبدیل می‌کند.
صرفه‌جویی فراتر از قیمت یک بطری
وجه دیگر این طرح به مسئله‌ای بازمی‌گردد که معمولاً در خریدهای روزانه کمتر دیده می‌شود؛ سرنوشت بسته‌بندی‌ها پس از مصرف محصول. ظروف پلاستیکی شوینده‌ها، پس از خالی شدن، به بخشی از پسماندهای خانگی تبدیل می‌شوند. بخشی از این ظروف ممکن است وارد چرخه بازیافت شوند، اما بخش دیگری نیز در نهایت به محل دفن زباله می‌رسند. در هر صورت، تولید و مصرف مداوم این بسته‌بندی‌ها به مواد اولیه، انرژی و فرایندهای صنعتی نیاز دارد و استفاده مجدد از ظروف می‌تواند بخشی از این چرخه را کوتاه کند.
در توضیحات مدیرعامل سازمان مدیریت میادین نیز به همین موضوع اشاره شده است؛ اینکه کاهش نیاز به ظروف پلاستیکی تازه، علاوه بر کاهش پسماند، می‌تواند مصرف مواد اولیه و فشار بر صنعت پتروشیمی کشور را نیز کمتر کند.
این مسئله وقتی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که بدانیم بخش بزرگی از بسته‌بندی‌های محصولات مصرفی، عمر کوتاهی در خانه دارند. محصول ممکن است طی چند هفته تمام شود، اما ظرف آن پس از مصرف، همچنان باقی می‌ماند و باید برای جمع‌آوری، انتقال و مدیریت پسماند آن هزینه شود. بنابراین استفاده چندباره از یک ظرف، فقط حذف یک هزینه از فاکتور خرید نیست؛ می‌تواند از تولید یک بسته‌بندی جدید و تحمیل بخشی از هزینه‌های بعدی مدیریت زباله نیز جلوگیری کند.
البته این شیوه قرار نیست تمام مسئله پسماند پلاستیکی شهر را حل کند، اما در گروهی از محصولات پرمصرف، امکان کاهش تولید بسته‌بندی‌های تکراری را فراهم می‌کند. اهمیت آن نیز دقیقاً در همین نکته است؛ به‌جای آنکه پس از تولید زباله به دنبال راهی برای جمع‌آوری و مدیریت آن باشیم، بخشی از زباله را پیش از تولید کاهش دهیم.
انتهای پیام/
نظر شما