به گزارش خبرگزاری شهر، احسان علینی کارشناس مطالعات سیاست‌پژوهی شهری در یادداشتی درباره طرح تورم صفر نوشت: واسطه‌گری در زنجیره توزیع کالاهای اساسی، از عوامل ساختاری ایجاد شکاف میان قیمت تولیدکننده و قیمت مصرف‌کننده در اقتصاد ایران به شمار می‌رود. این پدیده به ویژه در شرایط تورمی، با انتقال هزینه‌ها و ریسک نوسان قیمت به لایه‌های پایانی، فشار مضاعفی بر سفره خانوار وارد می‌کند؛ نتیجه آنکه تولیدکننده سهم کمتری از قیمت نهایی می‌برد و مصرف‌کننده بهای چندلایه واسطه‌گری را پرداخت می‌کند.
در چنین بستری، طرح «تورم صفر» شهرداری تهران با هدف حذف واسطه‌ها، کالاها را مستقیماً از تولیدکننده یا واردکننده تأمین می‌کند تا از اختلال در کسب‌وکارهای موجود جلوگیری شود. برای تحقق این هدف، مجموعه‌ای از سازوکارهای به‌هم‌پیوسته طراحی شده است که هر یک، حلقه‌ای از زنجیره سنتی را هدف می‌گیرد: ۱) خرید مستقیم از مبادی تولید و واردات (حذف حلقه تأمین)، ۲) عرضه با قیمت تمام‌شده و پایین‌تر از بازار (حذف حلقه سود)، ۳) جلب مشارکت تولیدکنندگان برای کاهش سهم سود آن‌ها، ۴) سامانه یکپارچه رصد برای شفافیت اطلاعاتی زنجیره تأمین و ۵) مدل مالی گردشی که بدون نیاز به بودجه جدید از بلوکه شدن منابع جلوگیری می‌کند. این طراحی نشان می‌دهد که طرح، وعده خود را به ابزارهای عملیاتی گره زده و از سطح یک ادعای صرف فراتر رفته است.
برای تثبیت و تعمیق دستاوردهای طرح در حوزه حذف واسطه، سه اقدام کلیدی باید در دستور کار قرار گیرد. این اقدامات، نه تنها مسیر پایداری سازوکارهای پیشین را هموار می‌کنند، بلکه تضمین می‌کنند که نتایج به‌دست‌آمده در برابر نوسانات بازار و چالش‌های اجرایی، مقاوم و ماندگار باقی بمانند.
تحکیم شبکه تأمین مستقیم؛ حذف واسطه تنها زمانی پایدار می‌ماند که تأمین از تولیدکننده به یک رویه نهادی تبدیل شود، نه مجموعه‌ای از خریدهای موردی. تجربه طرح‌هایی مانند کالابرگ الکترونیک نشان می‌دهد که سیاست‌های حمایتی، حتی وقتی گسترده آغاز می‌شوند، در صورت نبود سازوکار پایدار تأمین، پس از مدت کوتاهی اثرگذاری خود را از دست می‌دهند. شهرداری باید با انعقاد قراردادهای بلندمدت پیش‌خرید، هم تأمین کالا را برای دوره‌های مشخص تضمین کند و هم ریسک فروش را از دوش تولیدکننده بردارد؛ این اقدام در چارچوب اختیارات شهرداری و ظرفیت فروشگاه شهروند قابل اجراست. برای پیشگیری از ادعای «رانت‌سازی برای تولیدکنندگان خاص»، این قراردادها باید با شفافیت کامل و انتشار عمومی فهرست تولیدکنندگان و حجم تعهدات آن‌ها منعقد شوند.
تضمین شفافیت و عدالت در توزیع؛ بزرگ‌ترین نگرانی مطرح‌شده، احتمال خرید بیش از نیاز و فروش مجدد در بازار آزاد است. لازم است سامانه شهرزاد به کد ملی متصل شود تا هر خانوار بتواند سهمیه اختصاصی خود را (بر اساس بعد خانوار) مشاهده کند. این اقدام علاوه بر جلوگیری از خریدهای غیرمصرفی، با شناسایی الگوهای خرید غیرعادی (مانند خرید مکرر با یک کد)، به شهرداری اجازه واکنش سریع پیش از گسترش سوءاستفاده را می‌دهد. همچنین ایجاد مسیر رسمی اعتراض برای شهروندان، فضای گمانه‌زنی و روایت‌های غیرمستند را کاهش می‌دهد و شفافیت را به یک رابطه دوطرفه تبدیل می‌کند.
قابل سنجش کردن حذف واسطه؛ هدف اصلی طرح «حذف واسطه» است، اما شاخصی برای سنجش آن تعریف نشده است. بدون شاخص، نه می‌توان موفقیت را اثبات کرد و نه در برابر اتهام «شعار انتخاباتی» دفاع کرد. پیشنهاد می‌شود شاخصی ساده تعریف شود: «فاصله قیمت طرح با قیمت تولیدکننده» (نه با بازار آزاد)؛ چون شهرداری قیمت خرید خود را می‌داند، نیاز به داده جدیدی ندارد و می‌تواند آن را ماهانه منتشر کند. این شاخص، هم‌زمان به‌عنوان یک هشدار اولیه عمل می‌کند تا پیش از تبدیل شدن مشکل به بحران، علت افزایش فاصله بررسی شود. انتشار ماهانه این شاخص و «سهم خرید مستقیم از تولیدکننده در کل تأمین کالا»، دستاورد طرح را قابل اندازه‌گیری کرده و بهترین پاسخ مستند به منتقدان خواهد بود.
کارآمدی و تعهد نهادی؛ طرح «تورم صفر» را نباید صرفاً یک اقدام قیمتی دید. این طرح در سطح ادراکی، پیامی درباره کارآمدی مدیریت عمومی منتقل می‌کند؛ اینکه سازمانی می‌تواند فراتر از وظایف سنتی، مسئولیت اجتماعی بپذیرد و بدون اتکا به یارانه سنگین دولتی، قیمت را مدیریت کند. موفقیت در این حوزه، سرمایه اجتماعی ارزشمندی را برای شهرداری و الگویی برای سایر شهرها فراهم می‌آورد.
از سوی دیگر، موفقیت در حذف واسطه نه یک ادعای یک‌باره، بلکه متغیری قابل اندازه‌گیری در طول اجرای طرح است. زمانی که شهرداری اعلام می‌کند واسطه را حذف کرده است، این اعلام برای شهروندان «حق و انتظار» ایجاد می‌کند: حق دسترسی به کالای بدون واسطه با قیمت منصفانه. از این پس، حذف واسطه نه یک وعده، بلکه یک تعهد ارزشمند است که عملکرد شهرداری بر مبنای آن سنجیده می‌شود. در نتیجه، فرصت مغتنمی فراهم می‌شود تا با اتکا به سازوکارهای شفاف و گزارش‌های دوره‌ای، مسیر آینده به‌طور مستمر ارزیابی و بهبود یابد. چنین رویکردی، انتظار شهروندان را به یک رابطه شفاف و سازنده تبدیل می‌کند و بستری برای تقویت روزافزون اعتماد عمومی فراهم می‌آورد.
در پایان، طرح «تورم صفر» با طراحی پنج سازوکار به‌هم‌پیوسته، گامی اساسی در مسیر تحقق وعده حذف واسطه برداشته است. با این حال، ماندگاری دستاوردها تنها به ابزارها وابسته نیست. آنچه مسیر را به یک سیاست پایدار تبدیل می‌کند، اراده مدیریت شهری برای تثبیت شفافیت و پاسخ‌گویی است؛ همان نقش کلیدی که سه اقدام مطرح‌شده در یادداشت حاضر ایفا می‌کنند. با تحقق چنین مهمی، موفقیت طرح نه تنها در سفره خانوار به وضوح دیده خواهد شد، بلکه به تقویت روزافزون اعتماد عمومی به کارآمدی مدیریت شهری نیز منجر می‌شود.
انتهای پیام/
نظر شما