به گزارش خبرنگار شهر، سالها است شهروندان شهرهای بزرگ جهان با دو مشکل اساسی دست و پنجه نرم میکنند، ترافیک سنگین و آلودگی هوا. علاوه بر این، قیمت بالای بنزین و بلیت مترو و اتوبوس نیز گاهی آنقدر زیاد میشود که مردم ترجیح میدهند با ماشین شخصی تردد کنند. اما چند سالی است که ایده جدیدی در حال تقویت شدن است: «حملونقل عمومی رایگان». در برخی کشورها مدیریت شهری تصمیم گرفتهاند بلیت اتوبوس، مترو، تراموا و حتی قطار را برای مردم حذف کنند. این کار دلایل گوناگونی دارد از جمله کاهش ترافیک، کمک به بودجه خانوارها، کمتر شدن آلودگی هوا و تشویق شهروندان به استفاده از وسایل نقلیه همگانی.
در این گزارش، موفقترین و تازهترین طرحهای رایگان کردن حملونقل عمومی جهان را بررسی میکنیم:
نخستین کشور جهان با حملونقل کاملاً رایگان
لوکزامبورگ کوچکترین کشور اروپاست، اما یکی از بزرگترین تصمیمهای حملونقلی جهان را گرفته است. این کشور از اول مارس سال ۲۰۲۰، تمام حملونقل عمومی خود را برای همه مردم و حتی گردشگران رایگان کرد. یعنی اتوبوس، تراموا، مترو و قطارهای داخلی بدون نیاز به خرید بلیت قابل استفاده هستند. فقط بخش درجه یک برخی قطارها همچنان پولی است.
دلیل این تصمیم روشن بود: لوکزامبورگ یکی از پرترافیکترین کشورهای اروپاست. آمارها نشان میدهد این کشور برای سی سال متوالی بالاترین نرخ خودروی شخصی را در بین کشورهای اتحادیه اروپا داشته است. به طوری که در سال ۲۰۱۹، به ازای هر هزار نفر، ۶۸۱ دستگاه خودرو ثبت شده بود. دولت میخواست مردم را از خودروی شخصی دور کند و به سمت حملونقل عمومی ببرد. نتیجه نیز قابل توجه بود: استفاده از حملونقل عمومی در سالهای بعد رشد محسوسی پیدا کرد و تجربه لوکزامبورگ اکنون به الگویی برای بسیاری از کشورها تبدیل شده است.
پایتخت استونی؛ یکی از قدیمیترین طرحها
تالین، پایتخت استونی یکی از قدیمیترین نمونههای حملونقل رایگان در اروپاست. این شهر از اوایل دهه ۲۰۱۰ طرحی را اجرا کرده است که بر اساس آن، تمام ساکنان رسمی تالین میتوانند رایگان سوار اتوبوس، تراموا و قطارهای شهری شوند. نکته جالب اینجا است که این طرح پس از یک همهپرسی عمومی به تصویب رسید و ۷۵ درصد شهروندان به آن رأی مثبت دادند.
معجزه اتوبوسهای رایگان در شهر شمالی فرانسه
شهر دانکرک در شمال فرانسه، نزدیک مرز بلژیک، از سال ۲۰۱۸ تمام خطوط اتوبوس خود را رایگان کرده است. دادههای به دست آمده از یک مطالعه در سال ۲۰۱۹ نشان داد این کار هم به رونق مرکز شهر کمک کرده و هم به محیط زیست سود رسانده است. جالبتر این که در شهری که پیش از این دو سوم مردم با ماشین شخصی تردد میکردند، نیمی از مسافران در نظرسنجی گفتند پس از رایگان شدن اتوبوسها، بسیار بیشتر از گذشته از وسایل حملونقل عمومی استفاده میکنند.
پایتخت پرتغال به جمع شهرهای رایگان پیوست
لیسبون، پایتخت پرتغال، از سال ۲۰۲۲ طرحی را تصویب کرده است که بر اساس آن سه گروه از شهروندان میتوانند رایگان سفر کنند: افراد زیر ۱۸ سال، دانشجویان تا ۲۳ سال و سالمندان بالای ۶۵ سال. این گروهها اجازه دارند از مترو، اتوبوسهای عمومی، بیشتر خطوط قطار و حتی ترامواهای زرد معروف لیسبون بدون پرداخت هیچ هزینهای استفاده کنند. شهردار لیسبون گفته است این تصمیم برای مبارزه با تغییرات اقلیمی حیاتی است.
پیست اسکی ایتالیا با اتوبوس رایگان
یک نمونه متفاوت اما جالب در ایتالیا در حال اجرا است: لیوینیو، شهر پیست اسکی در کوههای آلپ، به همه بازدیدکنندگان سرویس اتوبوس رایگان ارائه میدهد. این اتوبوسها از ساعت ۷:۳۰ صبح تا ۸ شب در دو خط جداگانه کار میکنند و حتی وسایل سنگین ورزشی مانند اسکی و اسنوبرد نیز بدون هزینه اضافه جابهجا میشود. شهر پیست اسکی ایتالیا نمونه خوبی از این است که طرح رایگان فقط برای شهرهای بزرگ نیست و میتوان آن را در شهرهای توریستی نیز پیاده کرد.
مالت؛ دومین کشور رایگان جهان
مالت در سال ۲۰۲۲ دومین کشوری شد که حملونقل عمومی را تقریباً رایگان کرد. اتوبوسهای عمومی این کشور برای ساکنانی که کارت ویژه دارند، رایگان است و دولت اعلام کرده هدف اصلی، کاهش وابستگی به خودروهای شخصی و کمک به خانوادهها در برابر گرانی بوده است.
حملونقل رایگان برای ساکنان جزیره مایورکا
اسپانیا نیز چند سالی است روی حملونقل ارزان یا رایگان سرمایهگذاری کرده است. جالبترین نمونه در جزیره مایورکا در حال اجرا است. این جزیره از سال ۲۰۲۲ تصمیم گرفت برای ساکنان محلی، تمام اتوبوسها و قطارهای عمومی را رایگان کند و آن را از ابتدای سال میلادی بعدی آغاز کرد. اما این طرح فقط برای کسانی است که در آن جزیره زندگی میکنند و گردشگران همچنان باید بلیت تهیه کنند. استقبال آنقدر خوب بود که دولت محلی طرح را تمدید کرد و تا پایان سال ۲۰۲۶ نیز ادامه دارد. دلیل اصلی این تصمیم، کمک به اقتصاد خانوادهها در برابر گرانیها بود. مقامهای محلی میگویند حذف کرایهها هم به بودجه خانوادهها کمک کرده و هم باعث شده بخشی از سفرهای شهری از خودروی شخصی به حملونقل عمومی منتقل شود.
استرالیا؛ پیشگام جدید در رایگان کردن اتوبوس و قطار
استرالیا نیز به این موج پیوسته است. چند ایالت این کشور در سال ۲۰۲۶ اقدامات بزرگی انجام دادهاند.از اول ژانویه سال ۲۰۲۶، در ایالت ویکتوریا (که شهر ملبورن مرکز آن است)، تمام افراد زیر ۱۸ سال میتوانند رایگان سفر کنند. اتوبوس، تراموا، قطارهای محلی و حتی قطارهای منطقهای برای این گروه سنی کاملاً رایگان شده است. خیابانهای نزدیک مدارس اکنون خلوتتر شدهاند، چراکه دانشآموزان به جای ماشین پدر و مادر، از اتوبوس و قطار رایگان استفاده میکنند. دولت ویکتوریا اعلام کرده است این کار را برای حمایت از خانوادهها و کاهش ترافیک پیرامون مدارس انجام داده است.
علاوه بر طرح دائمی برای افراد زیر ۱۸ سال، دولت ویکتوریا در ماه آوریل ۲۰۲۶ یک حرکت جالب دیگر نیز انجام داد. دولتمردان اعلام کردند تمام حملونقل عمومی در سراسر این ایالت به مدت یک ماه کامل، برای همه مردم و گردشگران رایگان است. دلیل آن نیز کمک به مردم در برابر بحران هزینههای زندگی و تشویق گردشگران برای سفر به ویکتوریا بود. در آن یک ماه، هزاران نفر بیشتر از همیشه از قطار و اتوبوس استفاده کردند.
تاسمانی؛ اتوبوس و کشتی رایگان تا جولای ۲۰۲۶
ایالت تاسمانی که یک جزیره در جنوب استرالیاست، از ۳۰ مارس ۲۰۲۶ تا اول جولای ۲۰۲۶، استفاده از اتوبوسها و کشتیهای عمومی را برای همه مسافران رایگان اعلام کرد. دولت این ایالت گفت: «ما میخواهیم فشار هزینه حملونقل را از دوش مردم برداریم و در عین حال به محیط زیست نیز کمک کنیم.» در این مدت، تاسمانی شلوغترین ایستگاههای اتوبوس خود را در چند سال اخیر دیده است.
طرحهای در حال مطالعه در جهان
در کنار این تجربههای موفق، برخی طرحهای رایگانسازی هنوز در مراحل پایانی تصویب یا آزمایش هستند؛ از جمله در جاکارتا که قصد دارد تا پایان سال ۲۰۲۶ به ۱۵ گروه از ساکنان شامل کارمندان، دانشجویان و نیروهای نظامی خدمات رایگان دهد، در ایالت ایلینوی آمریکا که در حال طراحی برنامهای برای سفر رایگان افراد کمدرآمد است، در نیویورک که لایحه آزمایشی رایگان کردن اتوبوسهای شلوغ منهتن را بررسی میکند و در تورنتوی کانادا که از سپتامبر ۲۰۲۶ طرح «سقف کرایه» (پرداخت هزینه فقط تا ۴۰ سفر در ماه) را اجرا میکند.
اروپا؛ طرحهای ارزان اما نه کاملاً رایگان
در اروپا چند کشور بلیتهای بسیار ارزان اما نه کاملاً رایگان ارائه میدهند. مثلاً آلمان با بلیت ۵۸ یورویی خود اجازه به افراد اجازه میدهد با یک بلیت ماهانه، سوار تمام قطارهای محلی، مترو و اتوبوس در سراسر کشور شوند. پرتغال هم بلیت ۲۰ یورویی «گرین ریل پس» دارد که با آن میتوان یک ماه در تمام قطارهای ملی سفر کرد. اسپانیا نیز بلیت ۶۰ یورویی ماهانه برای قطارهای پرسرعت و محلی عرضه کرده است. اینها ارزان هستند اما رایگان نیستند.
چرا جهان به سمت حمل و نقل رایگان میرود؟
دلایل زیادی پشت این موج جهانی قرار دارد. در سالهای اخیر، تورم و گرانی همه جا را گرفته است. رایگان کردن حملونقل عمومی به این معناست که ماهی چند ده یورو یا دلار کمتر از جیب مردم خارج شود. از سوی دیگر، اگر اتوبوس و مترو رایگان باشد، بسیاری از کسانی که با ماشین شخصی سر کار میروند، خودروی خود را در خانه میگذارند. همچنین با کم شدن خودروهای شخصی، آلودگی هوا و مصرف سوخت فسیلی کاهش مییابد.
آینده برای حملونقل عمومی است
در سال ۲۰۲۶، رایگانسازی حملونقل عمومی دیگر یک ایده آزمایشی نیست، بلکه به یک سیاست جدی شهری تبدیل شده است. کارشناسان معتقدند اگر این روند ادامه پیدا کند، در دهه آینده حملونقل عمومی رایگان میتواند به یکی از مهمترین ابزارهای مدیریت شهرهای بزرگ جهان تبدیل شود؛ سیاستی که هم به اقتصاد مردم کمک میکند و هم شهرها را آرامتر، خلوتتر و قابلزندگیتر میسازد.
انتهای پیام/
نظر شما