به گزارش خبرنگار شهر، خانه داشتن؛ برای خیلی‌ها دیگر فقط انتخاب یک محله یا پیدا کردن یک آپارتمان مناسب نیست. مسئله از جایی شروع می‌شود که قیمت یک واحد مسکونی آن‌قدر از توان مالی افراد فاصله می‌گیرد که حتی فکر کردن به خریدنش هم دشوار می‌شود. یکی به فکر خرید طلا می‌افتد، دیگری سراغ ارز می‌رود و عده‌ای هم سرمایه‌های کوچکشان را گوشه‌ای نگه می‌دارند تا شاید روزی به اندازه خرید یک خانه برسد.
اما اگر قرار نباشد برای ورود به بازار مسکن، حتماً پول خرید یک خانه کامل را داشته باشی چه؟
این پرسشی است که ایده «خانه‌ریز» از دل آن بیرون آمده است؛ مدلی که می‌خواهد یک پروژه ساختمانی بزرگ را به سهم‌های کوچک‌تر تقسیم کند تا افراد بتوانند با سرمایه‌های محدودتر، در ساخت یک پروژه مسکونی شریک شوند. در این مدل، قرار نیست خانه‌ای کوچک‌تر ساخته شود؛ قرار است سهم یک خانه و یک پروژه بزرگ، کوچک‌تر شود.
تصور کن به جای آنکه تمام هزینه خرید یک واحد مسکونی را فراهم کنی، بتوانی بخشی از آن را بخری؛ سهمی که در سامانه ثبت می‌شود، ارزش مشخصی دارد و می‌توانی در ادامه آن را افزایش دهی یا بفروشی. این همان تصویری است که شهرداری تهران با اجرای خانه‌ریز دنبال می‌کند.
نخستین تجربه جدی این طرح در پروژه فجر شکل گرفته است؛ ساختمانی که روی زمینی به مساحت ۱۲۰۵ مترمربع ساخته می‌شود و قرار است ۹ طبقه روی زمین و دو طبقه زیرزمین داشته باشد. مجموع زیربنای خالص مسکونی آن حدود ۶۴۸۰ مترمربع است؛ اما آنچه این ساختمان را از یک پروژه معمولی ساختمانی متمایز می‌کند، تقسیم آن به حدود ۶۴۸ هزار خانه‌ریز است.
در این پروژه، ۴۰ درصد سهم سرمایه‌گذار و تأمین‌کننده مالی و باقی‌مانده متعلق به شهرداری تهران است. عرضه سهم‌ها نیز آغاز شده و در سه ماه نخست، طی ۱۰ مرحله حدود ۴۷ هزار خانه‌ریز به بازار عرضه شده است.
اما خریدن سهم یک ساختمان، فقط آغاز ماجراست. سؤال مهم‌تر این است که ارزش این سهم چگونه تعیین می‌شود و چه اتفاقی برای آن در طول زمان می‌افتد؟
در خانه‌ریز، قیمت کارشناسی در ابتدای هر ماه تعیین و در سامانه منتشر می‌شود. قیمت هر متر خانه‌ریز در مهرماه ۲۳۸ میلیون تومان اعلام شده؛ در حالی که به گفته مدیرعامل سازمان سرمایه‌گذاری شهرداری تهران، قیمت هر متر مسکن آماده به ۳۴۵ میلیون تومان می‌رسد. ارزش سهم‌ها نیز قرار است متناسب با تورم و پیشرفت فیزیکی پروژه تغییر کند.
از اینجا به بعد، مسئله فقط خرید و فروش یک سهم نیست؛ اعتماد به سازوکاری است که باید بتواند سرمایه‌های کوچک را در یک پروژه بزرگ مدیریت کند.
برای همین، یکی از محورهای اصلی طراحی این طرح، شفافیت معاملات عنوان شده است. قیمت‌های پایه، روند تغییر قیمت‌ها و میزان تقاضای خرید و فروش در سامانه قابل مشاهده است. پاکت‌های خرید نیز در روز بیستم هر ماه با حضور ارزیابان بازگشایی و نتایج در سامانه بارگذاری می‌شود. به گفته نوید خاصه‌باف، مدیرعامل سازمان سرمایه‌گذاری و مشارکت‌های مردمی شهرداری تهران، حتی کارکنان شهرداری هم در خرید خانه‌ریز نسبت به سایر شهروندان امتیاز ویژه‌ای ندارند و عرضه برای همه یکسان است.
البته یک پرسش همچنان باقی می‌ماند: اگر سهم خریداری‌شده یک فرد به اندازه یک واحد کامل مسکونی نباشد، سرنوشت او چه خواهد شد؟
پاسخ شهرداری، مزایده کل پروژه است. در پایان، کل ساختمان به مزایده گذاشته می‌شود و دارندگان خانه‌ریز در اولویت قرار می‌گیرند. ارزش سهم هر فرد نیز با در نظر گرفتن ارزش واحدها و تفاوت طبقات محاسبه خواهد شد تا حقوق مشارکت‌کنندگان تعیین تکلیف شود.
در سوی دیگر این ماجرا، هزینه ساخت قرار دارد؛ همان عاملی که بسیاری از طرح‌های مشابه را در سال‌های گذشته با مشکل مواجه کرده است. افزایش قیمت مصالح و هزینه‌های تأمین مالی می‌تواند برنامه ساخت را تغییر دهد. اما در مدل اعلام‌شده خانه‌ریز، مسئولیت تأمین مالی و افزایش قیمت مصالح بر عهده سرمایه‌گذار است. دوره ساخت پروژه فجر ۱۸ ماه و دوره اخذ پروانه و پایان کار نیز ۱۸ ماه پیش‌بینی شده است. شهرداری هم ضمانت اجرای تعهدات طرح را بر عهده گرفته و برای کوتاهی در انجام تعهدات، جریمه‌هایی در نظر گرفته شده است.
البته خانه‌ریز قرار نیست فقط در یک ساختمان و یک منطقه متوقف بماند. استقبال از عرضه اولیه، شهرداری را به فکر تعریف پروژه‌های جدید در مناطق ۴، ۱۵ و ۱۶ انداخته است؛ به‌طوری که دو تا پنج پروژه جدید برای ادامه مسیر پیش‌بینی شده‌اند. حتی قرار است این الگو در اختیار کلان‌شهرهای دیگر قرار بگیرد تا آنها نیز بتوانند از آن برای مشارکت دادن مردم در پروژه‌های شهری استفاده کنند.
اما شاید جالب‌ترین بخش ماجرا، جایی باشد که خانه‌ریز از ساختمان‌های جدید فاصله می‌گیرد و به محله‌های قدیمی شهر می‌رسد.در بافت‌های فرسوده، همیشه یک مشکل اساسی وجود داشته است: زمین‌های کوچک، مالکان متعدد و دشواری تجمیع املاک. شهرداری برای عبور از این وضعیت، به دنبال اجرای الگویی با عنوان «کلید به کلید» است؛ مدلی که در آن ساکنان بافت فرسوده بتوانند واحدی مشخص برای زندگی دریافت کنند و در مقابل، املاک تحویل‌گرفته‌شده به پروژه‌های استاندارد ساختمانی تبدیل شوند.
ماجرا به همین‌جا ختم نمی‌شود. شهرداری در حال طراحی مدل دیگری با عنوان «خانه‌ریز اجاره» است؛ الگویی که قرار است امکان مشارکت در واحدهای آماده و بهره‌مندی از درآمد اجاره آنها را فراهم کند. ایده‌ای که می‌تواند به‌ویژه برای زوج‌های جوان در سال‌های ابتدایی زندگی، راهی متفاوت برای استفاده از ظرفیت سرمایه‌گذاری در مسکن ایجاد کند.
در نهایت، خانه‌ریز را می‌توان تلاشی برای پاسخ به یک مسئله قدیمی دانست: وقتی خرید یک خانه کامل از توان بسیاری از مردم خارج شده، آیا می‌توان راهی پیدا کرد تا آنها دست‌کم در ساخت و ارزش‌آفرینی یک خانه شریک شوند؟
پاسخ این پرسش هنوز در دل پروژه‌هایی قرار دارد که باید ساخته شوند، قراردادهایی که باید اجرا شوند و اعتماد عمومی‌ای که باید حفظ شود. خانه‌ریز فعلاً یک ایده در حال اجراست؛ ایده‌ای که قرار است نشان دهد شاید مسیر رسیدن به خانه، همیشه از خرید یک خانه کامل آغاز نشود.
انتهای پیام/
نظر شما